อาหารเม็ดสำเร็จรูปสำหรับกระต่าย: ถึงเวลาเปลี่ยนเป็น functional food เพื่อสุขภาพที่ดียิ่งขึ้น

อาหารเม็ดสำเร็จรูปสำหรับกระต่าย ถึงเวลาเปลี่ยนเป็น

“Functional Food” เพื่อสุขภาพที่ดียิ่งขึ้น
โดย ผศ.น.สพ.ดร.สมโภชน์ วีระกุล

หากเราทราบปัญหาสุขภาพของกระต่ายคงหนีไม่พ้นเรื่องทุพโภชนาการหรืออาหารไม่เหมาะสมเป็นอันดับแรก หากเป็นสัตวแพทย์ก็จะพูดคุยกันลึกซึ้งยิ่งขึ้นกับบทบาทของ 3 สิ่งที่มีผลกระทบต่อสุขภาพ ได้แก่ 1: บทบาทของเยื่อใยอาหารลิกโนเซลลูโลส เพกติน เฮมิเซลลูโลส คาร์โบไฮเดรตต่างๆ 2: อันดับต่อมาคือบทบาทของจุลินทรีย์ ตัวไหนสำคัญบ้าง ทั้งแบคทีเรียแลคติก และตัวสำคัญที่สุดคือยีสต์ชนิด Saccharomyces cereviseae ซึ่งอธิบายไว้ในบทความอื่น ๆ ที่เคยเขียนไว้ให้แล้วเมื่อเร็ว ๆ นี้ และ 3: บทบาทที่สำคัญอีกประการคือบทบาทของกรดไขมัน ที่เกิดจากการหมักจากเยื่อใยอาหาร คาร์โบไฮเดรต ด้วยจุลินทรีย์ต่าง ๆ และไปมีผลต่อสุขภาพอย่างชัดเจน เป็นสิ่งที่ผู้เลี้ยงและโดยเฉพาะสัตวแพทย์มองข้ามไม่ได้

นวัตกรรมอาหารกระต่ายเกิดการเปลี่ยนเป็นตลอดเวลา
จากความเข้าใจจนไปถึงการเปลี่ยนแปลงเรื่องเยื่อใยอาหาร มีงานวิจัยจำนวนไม่น้อยที่รองรับว่าเยื่อใยสำคัญมากในการป้องกันภาวะลำไส้อืดและลำไส้อักเสบ ซึ่งในยุคสมัยเกือบยี่สิบกว่าปีก่อนจึงเริ่มเรียกว่าเป็นอาหารพื้นฐาน (basic foods) หรืออาหารทั่วไปที่เหมาะสมกับกระต่าย (ม้า โค แพะ แกะ) และอาหารกลุ่มเยื่อใยต่ำกลายเป็นอาหารไม่เหมาะสมที่ควรหลีกเลี่ยงหรือจำกัดการกิน และพัฒนามาเรื่อย ๆ จนเริ่มเข้าใจเรื่อง cool energy ซึ่งเป็นการจำกัดแหล่งพลังงานที่ไม่เหมาะสม และทำความเข้าใจแหล่งพลังงานตามธรรมชาติของสัตว์ และใส่ใจต้นตอแหล่งพลังงานที่มาจากการหมักจากจุลินทรีย์ที่เหมาะสม คุณสมบัติและการทำงานของจุลินทรีย์ และผลกระทบจากความไม่สมดุลจาก 1 ไปถึง 3 จึงเกิดนวัตกรรมอาหารมากมายในระยะเพียงไม่กี่ปีนี้เอง

จากภาวะการระบาดของโควิด ทำให้เราอยู่บ้านและใส่ใจสัตว์เลี้ยงมากขึ้น เกิดเป็นสังคมแบบ pet humanization นั่นคือสัตว์เลี้ยงเสมือนเป็นสมาชิกคนหนึ่งในครอบครัว มูลค่าตลาดอาหารสัตว์และอื่น ๆ จึงเพิ่มขึ้นจาก 1.1 เป็น 1.6 แสนล้านในอเมริกา คาดว่าของไทยจะโตจาก 4.18 หมื่นล้านอีก 6-8% อาหารสัตว์ระดับพรีเมี่ยมที่มีผลต่อสุขภาพจึงถูกพัฒนา แม้ว่าสัดส่วนตลาดระดับตั้งแต่ standard ถึง premium มีเพียง 30+10 แต่กลับพบว่ากลุ่มนี้เติบโตขึ้นเรื่อย ๆ และมีมูลค่าสูงขึ้น เกิดได้จากความใส่ใจสุขภาพสัตว์มากขึ้น และกระแสการผลิตอาหารที่ดีขึ้น และสินค้าเหล่านี้เข้าถึงได้ง่าย ช่วยลดค่าใช้จ่ายในการรักษา

ในตลาดสุนัขและแมวพัฒนาไปสู่ nutritional therapy
แม้ว่าจะไม่ได้เขียนตรง ๆ แบบนั้น แต่เป็น functional และจำเพาะต่ออาการและโรคมากขึ้นอย่างปฏิเสธไม่ได้ ส่วนใหญ่เป็นสินค้านำเข้า เพราะต่างประเทศนำหน้าไปไกลเกินกว่า 30 ปี และบ้านเมืองเราเองก็ต้องเติบโตตามกระแสโลกในเชิงนโยบายและกฎหมาย ไม่เช่นนั้นคงเสียเปรียบต่างประเทศได้ จึงเห็นว่าบางมหาวิทยาลัยเริ่มจับมือกับเอกชนเพื่อพัฒนา ซึ่งเป็นเรื่องที่ดี ในส่วนของอาหารกระต่าย หลายแบรนด์เริ่มถึงทางตันจากวิชาการที่ไม่ได้เติบโตไปกว่าเดิม แต่ในสายวิจัยกลับได้ข้อมูลมากมาย ที่สัมพันธ์กับการเปลี่ยนแปลงด้านสุขภาพและชีวเคมีของร่างกาย ส่วนใหญ่ยังคงติดกับดักเรื่อง Hi-fibers ซึ่งเป็นเพียงพื้นฐานทั่วไป (basic foods) ที่เหมาะสมเท่านั้น แต่ยังขาดความเข้าใจของแต่ละเยื่อใย จนไปถึงสรีรวิทยาการย่อยและดูดซึมของกระต่าย

มากล่าวถึงอาหารกระต่ายที่เป็นโมเดลของอาหารที่ถูกพัฒนาเชิงสุขภาพ
และล้ำหน้ากว่าอาหารทุกชนิด แต่เดิมจะเป็นที่ประจักษ์ว่าอาหารที่เป็น functional มากตัวหนึ่ง ซึ่งยังไม่เคยพบในแบรนด์อื่น คืออาหารกระต่ายชะลอวัยก่อนสู่วัยชราชื่อ Bunny Senior ของ Randolph ใครสนใจก็ไปติดตามอ่านสรรพคุณของเขา แต่สรรพคุณของตัวใหม่จะดีกว่าหรือไม่ ลองอ่านกัน

VETREC ทำให้อาหารกระต่ายล้ำหน้าเชิงสุขภาพมากขึ้น
และแบรนด์อื่นคงทำตามได้ยาก ถ้าไม่เข้าใจเรื่องดังต่อไปนี้
เหตุใด ณ เวลานี้ VETREC Rabbit Maintenance จึงจะเป็นอาหารเม็ดที่ดีที่สุดได้ 1: เพราะมีเยื่อใยอาหารสูงจากการใช้ค่า ADF (acid detergent fibers) เป็นตัวประเมินโดยตรงในการพัฒนาสูตรโดยตรง ไม่ใช่เยื่อใยหยาบหรือรวม และ ADF ถูกวิจัยมาแล้วว่าในระดับใดจึงใช้ป้องกันการเกิดลำไส้อืดและเจ็บปวดช่องท้องได้ (ileus, bloat, colic) 2: มีการใช้ยีสต์แซคคาโรไมเซสเพื่อลดผลกระทบที่เกิดจากภาวะกรดแลคติกมากในทางเดินอาหาร อาหารเม็ดหลายชนิดที่มีแป้งเกินความเหมาะสม รวมทั้งพบ ผลไม้ และผัก มีระดับคาร์โบไฮเดรตหรือแป้งมาก จะทำให้เกิดแบคทีเรียแลคติกสูง เป็นที่มาของการผลิตกรดแลคติกมาก ทำให้เกิดภาวะกรดมากเกินไปในทางเดินอาหาร มีอาการเจ็บปวดและกระตุ้นการสร้างฮิสตามีนในร่างกายอย่างมาก เกิดภาวะ "histaminosis" การใช้ยีสต์ชนิดนี้จะช่วยลดกรดลงได้มากในระยะแรก เพราะใช้และนำไปผลิตกรดไขมันต่อไป (ซึ่งเขียนละเอียดมากขึ้นในบทความก่อนหน้านี้) การใช้ยีสต์จึงมีส่วนช่วยบำบัดและบรรเทาในตัวที่กำลังป่วย และในเชิงป้องกัน การกินเป็นประจำจะช่วยรักษาสมดุลของจุลินทรีย์ ทั้งโปรโตซัวและแบคทีเรียที่เป็นประโยชน์ รักษาสมดุลกรดแลคติก เสริมสร้างกรดไขมันอิสระในสัดส่วนที่เหมาะสม ได้แก่ acetic, butyric และ propionic ตามลำดับ ป้องกันการอักเสบ และเพิ่มความสมบูรณ์ของร่างกาย

อีกส่วนที่ทำให้อาหารชนิดกลายเป็นโมเดลได้ 3: ส่วนเสริมที่เป็น functional food หมายถึงอาหารที่ทำหน้าที่เฉพาะเจาะจงในการส่งเสริมสุขภาพด้านต่าง ๆ เพิ่มเติมคุณประโยชน์ทางโภชนาการของอาหารทั่วไป ที่จริงการเสริม Saccharomyces หรือโปรไบโอติกส์ก็ถือว่าเป็น functional ได้เช่นกันเพราะไปทำหน้าที่ป้องกันปัญหาของระบบทางเดินอาหารได้ และมีไม่กี่แบรนด์ที่เสริมมันเกือบยี่สิบปีมานี้ แต่สิ่งที่พัฒนาขึ้นไปอีกคือการเล็งเห็นปัญหาเชิงสุขภาพและการป้องกัน 3.1: สารสกัดสมุนไพรกลุ่มอัลคาลอยด์ เพื่อเป็นตัวต้านอนุมูลอิสระ ลดปวดในช่องท้อง ทั้งยีสต์และสารสกัดนี้จะช่วยป้องกันภาวะลำไส้อืดในกระต่ายโดยตรง การจะพึ่งหมอจึงลดลง และตัวที่สำคัญอีกตัวคือ สารสกัดมิลค์ทิสเกิล ซึ่งหมอจะรู้จักสารสำคัญในชื่อ ไซลิมาริน ไซลิบินิน หรือฟลาโวนอยด์ ใช้ในการช่วยส่งเสริมการทำงานตับ และรวมทั้งมีผลต่อไตด้วย เพราะเป็นสารที่เกี่ยวกับการ detoxification ในขั้นตอนแรก (phase I) เพื่อให้ตับสามารถขับสารพิษออกจากร่างกายได้ดีมากยิ่งขึ้น และสารสกัดนี้ยังได้อีกหลายชนิดเป็นกลุ่มฟลาโวนอยด์ ซึ่งโดยรวมเป็นสารต้านอนุมูลอิสระ และมีผลต่อผิวพรรณได้ 3.2: และการเสริมวิตามินซีและอีในสัดส่วนที่เพียงพอ เพื่อเน้นวิตามินซี อี และธาตุซีลีเนียม ก่อนจะไปเป็นกลูตาไธโอน เพื่อป้องกันร่างกายและกล้ามเนื้อเสื่อม และ glutathione เป็นตัว detoxification ในตับเฟสแรกเช่นกัน ช่วยต้านอนุมูลอิสระ และมีผลต่อการชะลอวัย

ตามทันวิชาการและนวัตกรรม น่าจะทำให้ท่านที่สนใจไปศึกษาต่อและนำไปใช้เป็นโมเดลผลิตอาหารที่ดีต่อสุขภาพกันมากขึ้น ถึงเวลาเปลี่ยนไปใช้สิ่งที่ดีขึ้น นวัตกรรมไม่เคยหยุดอยู่กับที่