แชร์

อาหารเสริมในกระต่าย บำรุงไต และตับ ใช้ร่วมในการรักษาได้หรือไม่?

อัพเดทล่าสุด: 18 ต.ค. 2026

4 ผู้เข้าชม

กระต่าย

อาหารเสริมในกระต่าย “บำรุงไต และตับ” ใช้ร่วมในการรักษาได้หรือไม่?

โดย สพ.ญ.ดร. รัตติกาล วรหล้า ( ดร.ไวท์ )

และ ผศ.น.สพ.ดร.สมโภชน์ วีระกุล ( อ. แก้ว )

หน่วยชะลอวัยและฟื้นฟูสุขภาพทางสัตวแพทย์ โรงพยาบาลสัตว์ขวัญคำ

ความสำคัญของสารอาหารหลายชนิดมีผลทางสรีรวิทยาของร่างกาย ทั้งในภาวะปกติและภาวะเจ็บป่วย จึงจำเป็นต้องมีความเข้าใจกันมากขึ้น กลุ่มผลิตภัณฑ์ที่ทำอาหารเสริมในกรณีที่พบความเจ็บป่วยที่พบเห็นในกระต่ายจะมีประมาณ 3 แบรนด์หลักๆ แต่ในสัตว์เอ็กโซติกบางชนิดมีหลากหลายมากกว่า เช่น ของ Exotic Nutrition ผลิตออกมาตรงความต้องการของคลินิกในหลาย ๆ สปีชีส์ และในที่นี้จะกล่าวถึงเฉพาะกลุ่มอาหารเสริมที่ตั้งใจทำมาเพื่อยามเจ็บป่วยและเฉพาะในกระต่ายเท่านั้น ไม่รวมถึงอาหารเม็ดและอาหารผงสำหรับฟื้นฟู เพราะเคยเล่าไปแล้ว อาหารเสริมที่จะเล่านี้เหมาะกับการกินเสริมในทุกวันเพื่อบำรุงอวัยวะเป้าหมายยามที่เกิดความเจ็บป่วยและช่วยบำรุงสุขภาพให้ดีขึ้น เมื่อเทียบกับการไม่ได้รับสารเหล่านั้นเลย แบรนด์ที่ทำอาหารเสริมในกระต่ายที่กล่าวถึง ได้แก่ Oxbow, Randolph และ EmerAid/Lafeber แต่ละแบรนด์ก็ผลิตออกมาหลายผลิตภัณฑ์ แต่จะยกตัวอย่างตัวที่สำคัญและนิยมใช้กันในกรณีที่เจ็บป่วยและมีผลเฉพาะกับไต และตับ เท่านั้นก่อน

ตัวอย่างกลุ่มแรกคือ Oxbow Natural Science Urinary Support ตามชื่อคือสำหรับบำรุงไต และหากเป็นการเน้นไปที่ไตเหมือนกันจะมีอีกคือ Randolph HerbalTx Silybum marianum Milk Thistle ต่างมุ่งเน้นไปที่การบำรุงไตเช่นกัน แต่ต่างกันที่สารสกัดจากสมุนไพร ของ Oxbow จะเน้นการใช้สารสกัดจากแครนเบอร์รี่ ใบของต้นพันสิงโตหรือแดนดิไลออน รากแอสทรากาลัสหรืออึ้งคี้ (แต่จิ๋ว) และเมล็ดฟักทอง ขณะที่ Randolph จะเน้นไปที่สารสกัดเซนท์แมรี่มัลทิสเกิล ซึ่งเน้นไปที่ไตโดยตรงและมีสรรพคุณเป็นประโยชน์ต่อตับ และอีกชนิดคือ Randolph HerbalTx Macleaya cordata ตัวนี้ได้ที่ไตและตับทั้งคู่ ตัวสมุนไพรหลักคือดอกป๊อปปี้ ซึ่งเป็นพืชคล้ายในตระกูลฝิ่น ให้สารกลุ่มโอปิออยด์ที่สำคัญ อย่างไรก็ตาม เมื่อทำการศึกษารายละเอียดของสารสกัดสมุนไพรแต่ละชนิด พบว่าสรรพคุณมากมายกว่าที่ระบบใดระบบหนึ่ง เพียงแต่จะชัดเจนและนิยมใช้บำรุงระบบใดเป็นหลัก

บำรุงไต จะให้ข้อมูลมากกว่ารายละเอียดตัวผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ ให้มา โดยแยกเอาแต่ละสมุนไพรมากล่าว ได้แก่ สารสกัดจากแครนเบอร์รี่แม้ไม่มีผลต่อไตโดยตรง แต่มีคุณสมบัติในทางอ้อมที่สำคัญ โดยการช่วยต้านเชื้อโรคในระบบปัสสาวะได้ดี ลดจำนวนแบคทีเรียในกระเพาะปัสสาวะ เช่น เชื้ออีโคไล จึงมีการลดจำนวนของเชื้อในทางเดินอาหารได้เช่นกัน และเชื้อเอชไพโลไรที่เป็นสาเหตุของแผลในกระเพาะอาหารในมนุษย์ มีสภาพเป็นกรดอ่อนจึงช่วยลดการเกิดนิ่วแบบแคลเซียมออกซาเลต มีวิตามินซีและสารต้านอนุมูลอิสระหลายชนิด นอกจากไตและทางเดินอาหารแล้วยังพบรายงานที่ดีต่อหัวใจ รากแอสทรากาลัส ช่วยลดการอักเสบและเป็นสารต้านอนุมูลอิสระ ในทางตำราจีนกล่าวว่าแทบจะได้ผลสารพัดโรค จึงไม่ได้มีผลเพียงระบบปัสสาวะหรือไตเพียงอย่างเดียว จึงได้หลายระบบเพราะฤทธิ์ที่เป็นสารต้านอนุมูลอิสระและการอักเสบ จึงมีผลต่อการชะลอวัย ลดความเสื่อมของเซลล์และคอลลาเจน จึงมีรายงานนำมาใช้บำรุงผิวจำนวนมาก แม้กระทั่งการเพิ่มเทโลเมียร์ และพบมีผลในการสร้างอินเตอร์เฟอรอน เสริมสร้างการทำงานของระบบภูมิคุ้มกัน เมล็ดฟักทองจะช่วยทำให้กล้ามเนื้อระบบปัสสาวะไม่เกิดการเกร็งและเจ็บปวด และใบของพันสิงโตมีสรรพคุณช่วยในเรื่องขับปัสสาวะเพราะมีแมนนิทอลสูง ซึ่งเป็นตัวขับปัสสาวะตามธรรมชาติที่ดี มีระดับโพแทสเซียมสูง จึงเหมาะกับในกรณีที่มีการขับปัสสาวะมากและสูญเสียโพแทสเซียมไปกับปัสสาวะ แต่ต้องตรวจดูก่อนเพราะมีผลทำให้เกินได้เช่นกันหากใช้ร่วมกับยาขับปัสสาวะที่สงวนโพแทสเซียมไว้ และช่วยบำรุงตับในช่วงของการย่อยหรือกำจัดสารพิษ แต่เพราะว่าดีนั้นแหละจึงอาจไปมีผลกับการออกฤทธิ์ของยาที่ต้องผ่านตับ เช่น กลุ่มยากลูคูโรนิเดชั่น หรือยาที่ถูกย่อยได้ด้วยตับ จัดเป็นกลไกตามธรรมชาติที่ทดแทนหน้าที่ของยาได้บางส่วน เช่น ยาคลายการเกร็ง ต้านเชื้อ ลดอักเสบ และมีส่วนเป็นสารต้านอนุมูลอิสระ โดยภาพรวมถือว่าน่าสนใจนำมาใช้ร่วมกับการรักษา เพราะมีสรรพคุณตรงความต้องการที่เวลาเกิดกระเพาะปัสสาวะอักเสบ และติดเชื้อ สารสกัดจากมิลค์ทิสเกิลซึ่งโดดเด่นและใช้กันกว้างขวางในทางการแพทย์ มีรายงานการใช้มานานมากกว่า 2000 ปี ถูกพัฒนาสารสกัดที่ออกฤทธิ์สำคัญ และขึ้นชื่อว่าเป็นแหล่งของสารบำรุงไต ได้แก่ ไซลิมาริน ซิลิบิน และฟลาโวโนลิกแนนส์ มีงานวิจัยรองรับเรื่องการพบไซลิมารินในเซลล์ของไต ทำหน้าที่ในการซ่อมแซมและฟื้นฟูโดยการเพิ่มการสังเคราะห์ของโปรตีนและกรดนิวคลีอิก และบางรายงานกล่าวถึงความสามารถในการเพิ่มการจำลองตัวเองของเซลล์ถึงร้อยละ 25 ถึง 30 บทบาทที่สำคัญต่อไตที่ชัดเจนคือการลดการขับอัลบูมินทางไต จึงช่วยลดการทำลายไตได้ และทำให้ไตทำหน้าที่ได้สมบูรณ์เนื่องจากไปช่วยลดการทำลายจากออกซิเดทีฟทั้งในร่างกายและไตโดยตรง มีรายงานการทดสอบในหนูแรทที่ให้สารพิษคาร์บอนเตตระคลอไรด์ (CCl4) ซึ่งทำให้เกิดภาวะออกซิเดทีฟและทำลายเซลล์ไต พบว่าตัวไบโอมาร์กเกอร์ในเลือดที่บ่งชี้ไตถูกทำลายเกิดขึ้นและไตถูกทำลาย ขณะหนูที่ได้รับไซลิมารินร่วมจะช่วยป้องกันภาวะออกซิเดทีฟได้และช่วยป้องกันไตจากการเปรียบเทียบระหว่างสองกลุ่ม และยังมีการทดสอบลักษณะเดียวกันกับไดโคลฟีแนค พบว่าไซลิมารินช่วยปกป้องไตถูกทำลายได้โดยอาศัยผลทางจุลพยาธิพิสูจน์ นับเป็นสารสำคัญที่ช่วยเรื่องบทบาทการกำจัดพิษที่ตับและไต

บำรุงตับ ผลิตภัณฑ์เหล่านี้นอกจากบำรุงไตแล้ว พบว่ามีสารหลายชนิดที่มีผลต่อการบำรุงตับที่ดี และช่วยในการลดสารพิษที่จะมีผลกระทบต่อตับโดยตรง เพราะตับจะเป็นทางผ่านของสารพิษจากร่างกายและถูกเปลี่ยนสภาพจนกว่าจะถูกขับถ่ายออกจากร่างกาย สารที่เกี่ยวข้องกับการกำจัดสารพิษ “detoxification” จึงสำคัญที่จะลดการทำลายเซลล์ของตับได้ ตัวที่เป็นมาสเตอร์คือ กลูต้าไธโอน ซึ่งเป็นผลผลิตมาจากหลายทาง โดยเฉพาะวิตามินอีและซีลีเนียม โดยประกอบไปด้วยกรดอะมิโนสำคัญ 3 ชนิด ได้แก่ ซิสเตอีน ไกลซีน และกรดกลูตามิก พบอยู่ในพืชหลายชนิด แต่พบมากในพืชชนิดอื่น ๆ ที่ไม่ได้ระบุในผลิตภัณฑ์เหล่านี้ อย่างไรก็ตาม รายงานวิจัยพบการใช้ไบโอฟลาโวนอยด์ ไซลิมาริน และไซลิบินที่มาจากมิลค์ทิสเกิลเป็นจำนวนมาก เป็นสารต้านอนุมูลอิสระที่ร่วมในการกำจัดสารพิษของตับระหว่างเฟสที่ 1 และ 2 ที่สำคัญ ในมนุษย์พบรายงานการใช้ไซลิมารินเพื่อรักษาตับอักเสบแบบเฉียบพลัน และโรคตับแข็งที่เกิดจากแอลกอฮอล์ ยา หรือสารพิษ ลดการเกิดพังผืดในตับในลิง ต้านการอักเสบและช่วยลดอาการแพ้โดยการยับยั้งการรวมตัวของกลุ่มเม็ดเลือดขาวและสารอักเสบ และมีผลไปเพิ่มจำนวนกลูต้าไธโอนในตับ ซึ่งเป็นผลดีต่อการต้านอนุมูลอิสระยิ่งขึ้น ทำให้อนุมูลอิสระมีความเสถียรยิ่งขึ้นไม่ก่อให้เกิดปฏิกิริยาออกซิเดชั่น นอกจากเป็น renoprotective จึงถือว่าเป็นกลุ่ม hepatoprotective agent เช่นกัน นอกจากนี้ยังพบว่า สารสกัดจากดอกป๊อปปี้ (มาคลีอายา คอลดาตา) ได้แก่ สารควอเทอนารีเบนโซฟีแนนทริดีน (QBA) และโพรโทปินอัลคาลอยด์ (PA) ตัวนี้มีสรรพคุณหลายประการ ซึ่ง European Food Safety Authority (EFSA) จัดให้เป็น feed additives ในอาหารสัตว์ชนิดหนึ่ง และมีงานวิจัยรองรับจำนวนมาก โดยเฉพาะตับจึงมีผลดีต่อสุขภาพโดยรวม เช่น บทบาทในการกำจัดสารพิษของตับ ฤทธิ์ในการต้านการอักเสบ ต้านเชื้อแบคทีเรีย และพบว่าช่วยต้านมะเร็งตับโดยไปกดการเจริญเติบโตของเซลล์มะเร็งด้วยการยับยั้ง PI3K/Akt signaling pathway โดยไม่พบความเป็นพิษในหนูแรท และหลายรายงานพบว่าช่วยลดความเป็นพิษของสารพิษต่อเซลล์ตับ

ผลิตภัณฑ์ทั้งหมดไม่ได้มีเพียงสารสกัดสมุนไพรที่มีบทบาทหน้าที่ดังข้างต้น แต่ยังมีการเพิ่มกลุ่มยา แร่ธาตุและวิตามินทั่วไป เช่น กลูโคซามีน โอเมก้า หรือกลุ่มพรีไบโอติกส์ และเสริมหญ้าทิโมธีเพื่อให้ระดับเยื่อใยอาหารเหมาะสมสำหรับกระต่ายและสัตว์กินพืชขนาดเล็ก ผู้ที่สนใจจึงควรอ่านฉลากสินค้าโดยละเอียดและสอบถามสัตวแพทย์ถึงประโยชน์และผลข้างเคียง

เนื่องจากตับและไตทำงานหลายหน้าที่และการกำจัดสารพิษ ได้แก่ สารพิษจากเชื้อโรค ผลิตผลและของเสียที่ได้จากการทำงานในร่างกาย ยารักษาโรค ยาฆ่าแมลง สารเคมี มลภาวะ สารก่อมอาหาร อนุมูลอิสระ และมีสิ่งมากมายสามารถเกิดพิษต่อตับ ไต และร่างกาย และไตต้องทำหน้าที่ในการกำจัดทิ้งสารที่ถูกเปลี่ยนรูปมาแล้วจากตับ การใช้สารสกัดหรือสมุนไพรร่วมกับยาหรือสารต่าง ๆ จึงช่วยให้การทำงานของตับและไตเกิดประสิทธิภาพและปลอดภัยทั้งต่ออวัยวะนั้นเองและผลต่อสุขภาพทั้งหมด โดยเฉพาะเมื่อเกิดความเจ็บป่วย การบำรุงตับและไตจึงควรแนะนำและให้ความสำคัญเพิ่มขึ้น และยังมีอาหารเสริมสุขภาพกลุ่มเพื่อใช้ในทางคลินิกอีกมาก ที่สัตวแพทย์จะแนะนำให้ผู้เลี้ยงนำกลับไปบำรุงเฉพาะตามระบบความบกพร่องของร่างกาย หรือต้องการเสริมสุขภาพในส่วนใดเป็นพิเศษเพื่อการป้องกัน ลองหาข้อมูลเพิ่มเติมกันดู

Tags :

อาหารและผลิตภัณฑ์สัตว์เลี้ยงและเอ็กโซติก

กระต่าย

บทความใหม่